शैक्षणिक वर्ष २०२६-२७ साठी शिक्षण हक्क (RTE) प्रवेश प्रक्रियेला अधिकृतपणे सुरुवात झाली आहे, परंतु यासोबतच महाराष्ट्रभरातील पालकांमध्ये चिंतेचे वातावरण पसरले आहे. RTE कायद्याचे उद्दिष्ट प्रत्येक मुलाला समान संधी देणे हे असले तरी, शालेय निवडीच्या निकषांमध्ये झालेल्या बदलामुळे सरकार आणि शिक्षण तज्ज्ञांमध्ये मोठा वाद निर्माण झाला आहे.
मुख्य बदल: १ किमी विरुद्ध ३ किमी
गेल्या अनेक वर्षांपासून पालकांना त्यांच्या घरापासून ३ किमीच्या परिघात शाळा निवडण्याची मुभा होती. मात्र, २०२६-२७ च्या चक्रासाठी महाराष्ट्र शालेय शिक्षण विभागाने ऑनलाइन पोर्टलवर शाळा निवडीसाठी १ किमी अंतराची कडक मर्यादा लागू केली आहे.
CLICK HERE TO SHOP NOW! Learn Spoken English Today
- नवा नियम: पालक आता त्यांच्या जिओ-टॅग (Geo-tagged) निवासी पत्त्यापासून केवळ १ किमीच्या आत असलेल्या खाजगी विनाअनुदानित शाळा पाहू शकतात आणि निवडू शकतात.
- सरकारची भूमिका: अधिकाऱ्यांचे म्हणणे आहे की, यामुळे मुले “शेजारच्या शाळेत” (Neighborhood Schools) जातील, प्रवासाचा वेळ वाचेल आणि प्रक्रियेत पारदर्शकता येईल.
- वस्तुस्थिती: सामाजिक कार्यकर्ते आणि पालकांचा या १ किमीच्या मर्यादेला तीव्र विरोध आहे. त्यांचे म्हणणे आहे की, अनेक झोपडपट्ट्या किंवा ग्रामीण भागातील घरांपासून १ किमीच्या आत दर्जेदार खाजगी शाळा उपलब्ध नाहीत. यामुळे हजारो पात्र मुले त्यांच्या आवडीच्या शाळेत जाण्यापासून वंचित राहू शकतात.
३ किमीची मर्यादा का महत्त्वाची आहे?
आम आदमी पार्टी (AAP) आणि विविध स्वयंसेवी संस्थांसह अनेक शिक्षण प्रेमींनी १ किमीच्या मर्यादेला विरोध दर्शवला आहे. त्यांची प्रमुख कारणे खालीलप्रमाणे आहेत: १. शहरी भौगोलिक परिस्थिती: अनेक शहरांमध्ये खाजगी शाळा विशिष्ट उपनगरात असतात, तर RTE साठी पात्र कुटुंबे १ किमीपेक्षा जास्त अंतरावर असलेल्या मध्यवर्ती किंवा सीमेवरील भागात राहतात. २. ग्रामीण भागातील आव्हाने: ग्रामीण महाराष्ट्रात १ किमीच्या अंतरात दुसरी गावची सीमाही लागत नाही, तिथे खाजगी शाळा असणे कठीण आहे. ३. रिक्त जागांची भीती: तज्ज्ञांनी इशारा दिला आहे की, या नियमामुळे महाराष्ट्रातील ३५,००० हून अधिक RTE जागा रिक्त राहू शकतात, कारण अनेक शाळांच्या १ किमी परिघात पुरेसे पात्र विद्यार्थीच उपलब्ध नसतील.
पालकांसाठी महत्त्वाची माहिती
सध्या ३ किमी मर्यादेसाठी मागणी आणि आंदोलने सुरू असली, तरी पोर्टलवर सध्या १ किमीचा नियमच लागू आहे. यावर्षी अर्ज करताना पालकांनी खालील गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात:
- जिओ-टॅग फोटो: घराचा फोटो घेण्यासाठी GPS Map Camera ॲप वापरा. हा फोटो आपोआप घरापासून शाळेचे अंतर मोजतो.
- कागदपत्रे अपलोड करणे: मागील वर्षांच्या तुलनेत, यावर्षी अर्ज करतानाच सर्व कागदपत्रे (आधार कार्ड, उत्पन्न प्रमाणपत्र, पत्त्याचा पुरावा) अपलोड करणे अनिवार्य आहे.
- शाळा निवडीची मर्यादा: तुम्ही जास्तीत जास्त १० शाळा निवडू शकता, परंतु त्या सर्व तुमच्या १ किमीच्या परिघात असणे आवश्यक आहे, तरच त्या यादीत दिसतील.
निष्कर्ष
अनेकांसाठी १ किमीची मर्यादा हे ‘संधी’ हिरावून घेणारे पाऊल वाटत आहे. १० मार्चची अंतिम मुदत जवळ येत असताना, सरकार जनमताचा विचार करून पुन्हा ३ किमीची मर्यादा लागू करेल, अशी आशा पालकांना आहे.
टीप: जर तुम्हाला तुमच्या १ किमीच्या परिघात एकही शाळा दिसत नसेल, तर RTE पोर्टलवर वेळोवेळी लक्ष ठेवा. लोकप्रतिनिधींच्या दबावामुळे शासन निर्णयात (GR) बदल होऊन अंतराची मर्यादा पुन्हा ३ किमी केली जाऊ शकते.
Leave a Reply